میرزا محمد فرخی یزدی (1) شعرهای نغز

کار و کوشش :
نیست حق زندگی آن قوم را کز بی حسی              مردگان زنده بلکه زندگان مرده اند
در بر بیگانه و خویشند دائم سر فراز            بهر حق خویش آن قومی که پا بفشرده اند
.......
دوده سیروس را یارب چه آمد کاین چنین   بی دل و بی خون و سست و جامد و افسرده اند
زبون شدیم زبس وقت کار حرف زدیم                    زبان به بسته و بازو گشاده باید کرد
* 
نیمه ای از حالت افسردگی بی حالتیم                       نیم دیگر کار استبدادیان را آلتیم
فدای همت آن رهروم که بر سر خار   هزار افسر گل با برهنه پائی زد
*
ای توده که جهل در سرشت من و توست
هشدار که گاه زرع و کشت من و توست
تا شب پی حق خویش از پا منشین
برخیز که روز سرنوشت من و توست
*
بر ندارم دست و با سر می روم این راه را
تا نگوئی فرخی را پای کوشش لنگ بود
نان زراه دسترنج خویشتن آور بدست
گر کشی منت به جز منت کش بازو مباش
*
کار در دوره ما جرم بود یا تقصیر
فرخی بهر چه من عامل تقصیر شوم؟
*
قدر ما در می کشی می خوارگان دانند و بس
چون به عمری خدمت رندان می کش کرده ایم
سعی و کوشش چون اثر در سرنوشت ما نداشت
بی جهت ما خاطر خود را مشوش کرده ایم
*
چیزهائی که نبایست ببیند بس دید         به خدا قاتل من دیده بینای من است
سر تسلیم به چرخ آنکه نیاورد فرود   با همه جور و ستم همت والای من است
*
باید از اوٌل  بشوید دست از حق حیات                  در محیط مردگان هركس اقامت می كند
عدالت اجتماعی :
درمسلک ما طریق مطلوب خوش است      دلجوئی مردمان مغلوب خوش است
کافی  نبود  برای ما  نیت خوب              با نیت خوب ٬ کردهء خوب خوش است
*
ما بیرق صلح کل بر افراشته ایم                 ما تخم تساوی به جهان کاشته ایم
القصه سعادت بشر را یک بار                  در سایه این دو اصل پنداشته ایم
                                         *
در عشق اگر فقر و غنا نیست مؤثر            پس قسمت فرهاد چرا کوهکنی بود
آلت شدگانی که یکی خانه ندارند               جان بازیشان از چه ز حب الوطنی بود
                                           *
این دل ویران ز بیداد غمت آباد نیست      نیست آبادی بلی آنجا که عدل و داد نیست
                                          *
ای داد که راه نفسی پیدا نیست                   راه نفسی بهر کسی پیدا نیست
شهریست پر از ناله و فریاد و فغان             فریاد که فریاد رسی پیدا نیست
                                            *
بس ناله جغد غم در این بوم آید                  نشکفت اگر فر هما شوم آید
یک لحظه اگر کسی کند باز دو گوش          از چارطرف صدای مظلوم آید
                                             *
از در و دیوار این عدلیه بارد ظلم و جور   محو باید کرد یکسر این عدالتخانه را
دانش و دانائی محوری :
ز شاگردی نمودن فرخی استاد ماهر شد     بلی هركس كه شاگردی كند استاد می گردد
*
دفتر ایام رایك عمر خواندم فصل فصل      حرف بی علت ندیدم در كتاب زندگی
*
پوشید جهان خلعت زیبای تمدن                   ما لخت و فرومایه از آنیم كه لختیم
*
تا نگوئی علم باشد منحصر در لا و لن      یك فلزی كان مساوی هست در قدر ثمن
عالم آنرا موزر و توپ و مسلسل میكند     جاهل آنرا صرف خاك انداز و منقل میكند
*
ای توده كه جهل در سرشت من و توست   هشدار كه گاه زرع و كشت من و توست
تا شب پی حق خویشتن از پا منشین         برخیزكه روز سرنوشت من و توست
*
چیزهائی كه نبایست ببیند بس دید             به خدا قاتل من دیده بینای من است

سر تسلیم به چرخ آنكه نیاورد فرود    باهمه جور و ستم همت والای من است
*
دردی بتر از علت نادانی نیست           جز علم دوای این پریشانی نیست
با آن كه به روی گنج منزل دارد         بد بخت و فقیرتر ز ایرانی نیست
*
آن كه راه سود خود را در زیان خلق دید   از ره بی دانشی راه خطا پیموده بود
*
نصیب مردم دانا به جز خون جگر نبود    در آنكشوركه خلقش كرده عادت هرزه گردی را
*
 هرلحظه مزن در که در این خانه کسی نیست
بیهوده مکن ناله که فریاد رسی نیست
شهری که شه و شحنه و شیخش همه مستند
شاهد شکند شیشه که بیم عسسی نیست

منتخب اشعار
موضوعات : کار ، کوشش ، عدالت اجتماعی ، آگاهی و دانائی ، نادانی
شاعر : شهید میرزا محمد فرخی یزدی